NỘI DUNG BÀI HỌC
Tài Liệu Học Tập Môn Sinh Học Lớp 10
NGUỒN CẤU TRÚC BÀI HỌC VÀ KIẾN THỨC ĐƯỢC LẤY TỪ SGK KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG - NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
CHƯƠNG 5. CHU KÌ TẾ BÀO VÀ PHÂN BÀO
BÀI 16. CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN
I. CHU KÌ TẾ BÀO Ở SINH VẬT NHÂN THỰC
Khái Niệm
Chu kì tế bào là quá trình từ khi một tế bào được tạo ra đến khi phân chia thành hai tế bào con.
Gồm 2 giai đoạn chính:
-
- Kì trung gian (G1, S, G2)
- Nguyên phân (M)
Kì trung gian
- G1: Tế bào lớn lên, tổng hợp protein và bào quan.
- S: ADN nhân đôi, NST được sao chép.
- G2: Tiếp tục phát triển và chuẩn bị nguyên phân.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
Điểm kiểm soát chu kì tế bào
Tế bào có các điểm kiểm tra để đảm bảo phân chia đúng.
- G1/S: Kiểm tra điều kiện và ADN trước khi nhân đôi.
- G2/M: Kiểm tra ADN đã nhân đôi hoàn chỉnh chưa.
- Kì M: Kiểm tra NST đã gắn đúng với thoi phân bào trước khi tách.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
II. NGUYÊN PHÂN
Khái niệm
- Nguyên phân là hình thức phân chia của tế bào sinh dưỡng.
- Kết quả tạo 2 tế bào con giống hệt nhau và giống tế bào mẹ.
- Trước khi nguyên phân, NST đã nhân đôi thành NST kép gồm 2 cromatid chị em gắn với nhau ở tâm động.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
1. Phân chia nhân
Các kì của nguyên phân
Kì đầu
- NST co xoắn.
- Màng nhân và nhân con dần tiêu biến.
- Thoi phân bào bắt đầu hình thành.
Kì giữa
- NST xếp thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo.
- Thoi phân bào bám vào tâm động.
Kì sau
- Hai cromatid chị em tách nhau.
- Di chuyển về hai cực tế bào.
Kì cuối
- NST dãn xoắn.
- Màng nhân xuất hiện trở lại.
- Tế bào chất phân chia tạo 2 tế bào con.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
2. Phân chia tế bào chất
- Sau khi phân chia nhân hoàn tất, tế bào chất tiếp tục chia để tạo 2 tế bào con.
- Tế bào động vật: Màng tế bào co thắt ở giữa rồi tách đôi.
- Tế bào thực vật: Hình thành vách ngăn mới ở giữa để chia thành hai tế bào.
3. Ý nghĩa của nguyên phân
- Tạo 2 tế bào con giống hệt tế bào mẹ, giúp duy trì ổn định bộ NST.
- Giúp cơ thể lớn lên, thay thế tế bào già hoặc bị tổn thương.
- Là hình thức sinh sản vô tính ở nhiều sinh vật.
III. BỆNH UNG THƯ
1. Cơ sở khoa học về bệnh ung thư
Khái niệm
- Ung thư xảy ra khi tế bào phân chia mất kiểm soát.
- Tế bào tạo thành khối u.
Có 2 loại:
-
- Khối u lành tính: Không lan sang mô khác.
- Khối u ác tính: Có khả năng xâm lấn và di căn.
Nguyên nhân
- Đột biến gen.
- Thuốc lá, tia UV, hóa chất...
- Virus (HBV, HPV...).
- Một số trường hợp do di truyền.
- Phần lớn ung thư không di truyền, chỉ khoảng 10% là do gen từ bố mẹ.
2. Tình trạng bệnh ung thư
Thực trạng
Việt Nam có tỉ lệ mắc ung thư khá cao.
Nguyên nhân:
- tuổi thọ tăng
- ô nhiễm môi trường
- hút thuốc
- rượu bia
- ăn uống không lành mạnh
- ít vận động
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
Phòng tránh
- Không hút thuốc.
- Hạn chế rượu bia.
- Ăn uống lành mạnh.
- Tập thể dục.
- Tiêm vắc xin HBV, HPV.
- Khám sức khỏe định kỳ.
Điều trị
- Phẫu thuật.
- Hóa trị.
- Xạ trị.
- Miễn dịch trị liệu.
Di căn của ung thư
Khối u ác tính có thể xâm lấn mô xung quanh và theo máu hoặc bạch huyết di căn sang cơ quan khác. Vì vậy, phát hiện sớm giúp tăng hiệu quả điều trị.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.