NỘI DUNG BÀI HỌC
Tài Liệu Học Tập Môn Sinh Học Lớp 10
NGUỒN CẤU TRÚC BÀI HỌC VÀ KIẾN THỨC ĐƯỢC LẤY TỪ SGK KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG - NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
BÀI 12. TRUYỀN TIN TẾ BÀO
I. TRUYỀN TIN GIỮA CÁC TẾ BÀO
Khái niệm
- Truyền tin giữa các tế bào là quá trình gửi và nhận tín hiệu giữa các tế bào để phối hợp hoạt động.
- Nhờ truyền tin, các tế bào làm việc nhịp nhàng, giúp cơ thể hoạt động bình thường và thích nghi với môi trường.
Tín hiệu truyền tin
- Chủ yếu là tín hiệu hóa học.
- Có thể là: hormone, protein, peptide, amino acid,...
Các hình thức truyền tin
- Truyền tin trực tiếp: Hai tế bào tiếp xúc trực tiếp với nhau.
- Truyền tin cận tiết: Tế bào truyền tín hiệu cho các tế bào ở gần.
- Truyền tin nội tiết: Hormone theo máu đến tế bào ở xa.
- Truyền tin qua synapse: Truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
II. TRUYỀN TIN TRONG TẾ BÀO
Khái niệm
Sau khi nhận tín hiệu từ bên ngoài, tế bào sẽ xử lí theo 3 giai đoạn
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
1. Tiếp nhận tín hiệu
- Tế bào nhận tín hiệu bằng thụ thể (receptor).
- Mỗi thụ thể chỉ nhận đúng loại tín hiệu phù hợp (giống như ổ khóa – chìa khóa).
2. Truyền tín hiệu
- Thụ thể truyền tín hiệu vào bên trong tế bào.
- Tín hiệu được truyền qua nhiều phân tử để kích hoạt quá trình tiếp theo.
3. Đáp ứng tín hiệu
Khái niệm
Đáp ứng tín hiệu là phản ứng của tế bào sau khi nhận và xử lí tín hiệu.
Các dạng đáp ứng
- Tổng hợp enzyme hoặc protein mới.
- Hoạt hóa hoặc ức chế gen.
- Thay đổi hình dạng, hoạt động hoặc sự di chuyển của tế bào.
- Kích thích tế bào sinh trưởng và phân chia.
Đặc điểm
Cùng một tín hiệu nhưng các loại tế bào có thể đáp ứng khác nhau, vì:
-
- Có thụ thể khác nhau.
- Có con đường truyền tín hiệu khác nhau.
- Có protein đáp ứng khác nhau.
Ví dụ: Hormone epinephrine (adrenaline):
- Ở tế bào gan → kích thích phân giải glycogen thành glucose.
- Ở tế bào tim → làm tim co bóp mạnh và nhanh hơn.
Điều hòa đáp ứng
- Tế bào có thể điều chỉnh mức độ đáp ứng bằng cách tăng hoặc giảm độ nhạy với tín hiệu.
- Ví dụ: Tập thể dục thường xuyên giúp tế bào nhạy hơn với insulin, tăng hấp thu glucose và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.