NỘI DUNG BÀI HỌC
Tài Liệu Học Tập Môn Sinh Học Lớp 10
NGUỒN CẤU TRÚC BÀI HỌC VÀ KIẾN THỨC ĐƯỢC LẤY TỪ SGK KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG - NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
BÀI 6. THỰC HÀNH NHẬN BIẾT MỘT SỐ PHÂN TỬ SINH HỌC
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
- Tiến hành được thí nghiệm nhận biết các thành phần hoá học có trong tế bào: đường đơn, tinh bột, protein và lipid.
- Áp dụng nguyên lí của các phản ứng hoá học đặc thù để nhận biết từng loại phân tử sinh học.
- Thành thạo kĩ năng phòng thí nghiệm (pha hoá chất, sử dụng dụng cụ) và bảo đảm an toàn (tránh bỏng, hoả hoạn, hoá chất bắn vào người).
II. CHUẨN BỊ
Dụng cụ, thiết bị
Ống nghiệm, bình thuỷ tinh chịu nhiệt, pipet, ống nhỏ giọt, đèn cồn, kẹp ống nghiệm.
Nguyên liệu, hoá chất
- Thuốc thử Benedict, nước cất, cồn ethanol tuyệt đối, dung dịch NaOH loãng (10%), HCl, copper (II) sulphate ($CuSO_4$ $H_2O$) dung dịch albumin 1%.
- Đường glucose, lòng trắng trứng, dầu ăn.
III. CÁCH TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM
1. Nhận biết đường glucose
a) nguyên lí
Sử dụng phép thử Benedict. Dung dịch copper sulphate trong môi trường kiềm có màu xanh đặc trưng, khi phản ứng với glucose (đun nóng) sẽ tạo kết tủa màu đỏ gạch.
b) Quy trình thí nghiệm
- Bước 1: Hoà tan khoảng 20g glucose vào nước tạo dung dịch glucose loãng.
- Bước 2: Trộn dung dịch glucose với dung dịch Benedict (thể tích bằng nhau) vào ống nghiệm. Đun nóng bằng cách đun cách thuỷ hoặc hơ liên tục trên ngọn lửa đèn cồn (không để sôi sùng sục).
- Bước 3: Quan sát hiện tượng: Màu chuyển từ xanh lục vàng cam xuất hiện kết tủa màu đỏ gạch của copper(I) oxide ($Cu_2 O$) ở đáy ống nghiệm.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
2. Nhận biết lipid bằng phép thử nhũ tương
a) Nguyên lí
Lipid kị nước (không tan trong nước) nhưng tan trong cồn và các dung môi không phân cực. Khi cho giải thể lipid trong cồn vào nước, sẽ tạo ra hiện tượng nhũ tương (huyền phù màu trắng sữa).
b) Quy trình thí nghiệm
- Bước 1: Cho 2 giọt dầu ăn vào ống nghiệm chứa 5 mL cồn tuyệt đối, lắc mạnh cho dầu tan hoàn toàn.
- Bước 2: Rót dung dịch này sang ống nghiệm chứa vài mL nước cất.
- Bước 3: Quan sát hiện tượng: Xuất hiện huyền phù màu trắng sữa (như những đám mây) do các giọt huyền phù phản xạ và hấp thụ ánh sáng.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
3. Nhận biết protein bằng phép thử Biuret ( Biuret test )
a) Nguyên lí
Các liên kết peptide trong protein chứa nguyên tử nitrogen. Trong môi trường kiềm, các hợp chất có từ 2 liên kết peptide trở lên phản ứng với $Cu^{2+} tạo thành phức chất có màu xanh tím, tím hoặc tím đỏ. Thuốc thử Biuret là hỗn hợp dung dịch CuS loãng và NaOH/KOH loãng.
b) Quy trình thí nghiệm
- Bước 1: Cho một ít dung dịch albumin 1% hoặc lòng trắng trứng vào ống nghiệm cùng 5 mL dung dịch NaOH loãng.
- Bước 2: Thêm tiếp vào ống nghiệm 5 mL dung dịch $CuSO_4$ 1%.
- Bước 3: Quan sát hiện tượng: Dung dịch chuyển dần từ màu xanh sang màu xanh tím sau vài phút.
Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.
IV. THU HOẠCH
Học sinh viết báo cáo thực hành theo các nội dung:
- Mục đích
- Cách tiến hành
- Kết quả
- Giải thích và kết luận
- Trả lời câu hỏi: Quy trình thí nghiệm nhận biết protein và glucose trong thực phẩm có gì khác với quy trình nhận biết lipid? Vì sao lại có sự khác nhau đó?
- Gợi ý trả lời: Nhận biết protein và glucose dựa trên các phản ứng hóa học tạo phức màu hoặc kết tủa đặc trưng, đòi hỏi dung môi hòa tan và nhiệt độ (đối với glucose). Nhận biết lipid dựa vào đặc tính vật lý kị nước của phân tử, thông qua cơ chế hòa tan trong cồn rồi tạo nhũ tương tụ mây khi gặp nước.