BÀI 3. CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC CỦA THẾ GIỚI SỐNG

Tài Liệu Học Tập Môn Sinh Học Lớp 10

NGUỒN CẤU TRÚC BÀI HỌC VÀ KIẾN THỨC ĐƯỢC LẤY TỪ SGK KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG - NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

BÀI 3. CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC CỦA THẾ GIỚI SỐNG

I. CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC CỦA THẾ GIỚI SỐNG

1. Khái niệm cấp độ tổ chức sống

Khái niệm

Là cấp độ tổ chức của vật chất có biểu hiện đầy đủ đặc tính của sự sống.

Các cấp độ trung gian

Nguyên tử, phân tử, bào quan, mô.

Các cấp độ cơ bản

Tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã và hệ sinh thái.

Đặc điểm

Tất cả các cấp độ tổ chức cơ bản đều được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào.

2. Mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức của thế giới sống

Các cấp độ tở chức sống được chia làm hai nhóm là cấp độ nền tảng ( cấp độ dưới tế bào ) và cấp độ tổ chức sống

Cấp độ nền tảng ( cấp độ dưới tế bào )

Là nền tảng cấu tạo nên vật chất, chưa có đầy đủ các đặc tính sự sống cổ lỗi để tồn tại độc lập

• Nguyên tử: Đơn vị cấu tạo cơ bản của mọi vật chất (Ví dụ: C, H, O, N...).
• Phân tử: Do các nguyên tử liên kết tạo thành (Ví dụ: Nước, các đại phân tử hữu cơ như Carbohydrate, Protein, Nucleic acid...).
• Bào quan: Các cấu trúc chức năng bên trong tế bào do các đại phân tử hữu cơ tạo thành (Ví dụ: Ti thể, lục lạp, nhân tế bào...).

“Đoạn diễn giải chi tiết này do đội ngũ

 BioneticAI bổ sung nhằm giúp học sinh dễ dàng liên kết kiến thức từ gốc rễ vật chất”

Cấp độ tổ chức sống

• Tế bào: Cấp độ tổ chức sống cơ bản và nhỏ nhất. Là đơn vị cấu trúc và chức năng của mọi sinh vật sống.
• Cơ thể: Được cấu tạo từ một tế bào (sinh vật đơn bào) hoặc nhiều tế bào, mô, cơ quan (sinh vật đa bào).
• Quần thể: Tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sống trong một khoảng không gian và thời gian nhất định.
• Quần xã: Tập hợp các quần thể khác loài cùng sống trong một khu vực địa lý nhất định, có mối quan hệ tương tác qua lại lẫn nhau.
• Hệ sinh thái: Bao gồm quần xã sinh vật và sinh cảnh (môi trường vô sinh của chúng), nơi các sinh vật tương tác với nhau và với môi trường để trao đổi chất và năng lượng.
• Sinh quyển: Cấp độ tổ chức sống lớn nhất, bao gồm toàn bộ sinh vật và các nhân tố sinh thái trên Trái Đất.

Về chức năng và năng lượng:

• Mối quan hệ hữu cơ giữa các cấp độ tổ chức dựa trên các hoạt động sống ở cấp độ tế bào.
• Các cấp độ liên hệ với nhau bởi quá trình chuyển hoá vật chất và năng lượng. Nguồn năng lượng chủ yếu đến từ Mặt Trời.

Hình ảnh được thiết kế và chuẩn hóa bởi đội ngũ BioneticAI, dựa trên khung nội dung Sách giáo Khoa Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống nhằm đảm bảo tính chính xác cao nhất.

II. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA THẾ GIỚI SỐNG

1. Thế giới sống được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc

Nguyên tắc thứ bậc

Tổ chức từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp. Cấp tổ chức thấp làm nền tảng cấu thành nên cấp cao hơn.

Cấp cơ bản nhất

Cấp tổ chức nhỏ nhất và cơ bản nhất cấu tạo nên các cấp bậc cao hơn là tế bào.

Đặc tính nổi trội

Là những đặc điểm mới xuất hiện ở cấp tổ chức cao mà cấp tổ chức nhỏ hơn không có, được hình thành do sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành.

2. Các cấp độ tổ chức sống là những hệ mở và tự điều chỉnh

Hệ thống mở

• Không ngừng trao đổi vật chất và năng lượng với môi trường.
• Sinh vật vừa chịu tác động của môi trường, vừa góp phần làm biến đổi môi trường.
• Liên tục tiếp nhận, xử lí và truyền thông tin giữa các hệ thống sống.

Khả năng tự điều chỉnh

• Là khả năng tự duy trì và giữ ổn định các thông số bên trong hệ thống trước môi trường luôn thay đổi (gọi là sự cân bằng nội môi).
• Nếu khả năng tự điều chỉnh bị trục trặc, sinh vật có thể bị bệnh, thậm chí tử vong.

3. Thế giới sống liên tục tiến hoá

Cơ chế

Sự sống tiếp diễn nhờ thông tin di truyền trong DNA được truyền qua các thế hệ một cách tương đối chính xác nhưng cũng luôn phát sinh những đột biến.

Vai trò của môi trường

Điều kiện môi trường sống khác nhau làm nhiệm vụ lựa chọn những đột biến có kiểu hình thích nghi nhất với môi trường.